TĘŻYCZKA

Zdrowie » TĘŻYCZKA

Tężyczka krzywiczego pochodzenia najczęściej występuje między 6 miesiącem a 2 rokiem życia we wczesnym okresie wiosennym. Częstość występowania tężyczki krzywiczego pochodzenia nie jest dokładnie ustalona, gdyż zależy od bardzo wielu czynników, głównie od warunków atmosferycznych -- ostrości zimy i nasłonecznienia we wczesnym okresie wiosennym. O bardzo zmiennej częstości występowania tężyczki w przebiegu krzywicy świadczy to, że według niektórych zestawień tężyczka występuje w 3% przypadków, według innych w 50%. Nasilenie objawów krzywicy nie ma znaczenia dla wystąpienia tężyczki, może ona występować zarówno w ciężkich, jak i w lekkich postaciach krzywicy.

Etiopatogeneza. Tężyczka krzywiczego pochodzenia jest następstwem obniżenia stosunku Ca : P w surowicy krwi. Obniżenie poziomu wapnia w surowicy krwi, a właściwie zjonizowanej jego frakcji, prowadzi do wzrostu pobudliwości nerwowo-mięśniowej. W krzywicy każde dodatkowe ograniczenie wchłaniania wapnia w przewodzie pokarmowym lub wzrost poziomu fosforu w płynie ze- wnątrzkomórkowym grozi wystąpieniem tężyczki. W warunkach prawidłowych wzrost poziomu fosforu w płynie zewnątrzkomórkowym powoduje przejściowy spadek wapnia. Obniżony poziom wapnia stanowi bodziec do wzmożonej sekrecji parathormonu, mobilizacji wapnia z kości i wzrostu poziomu wapnia zjonizowanego. Prócz tego pod wpływem parathormonu następuje wzmożone wydalanie fosforanów z moczem i spadek ich poziomu w surowicy krwi. W krzywicy, w której istnieje wtórna nadczynność przytarczyc, reakcja na parathormon jest zmniejszona. W związku z tym łatwo może dojść do zmniejszenia stosunku wapnia do fosforu.

We wczesnych okresach leczenia krzywicy małymi dawkami witaminy D, a u dziecka nie otrzymującego witaminy D pod wpływem małej ilości promieni pozafiołkowych wczesną wiosną, następuje poprawa wchłaniania fosforanów w kanalikach nerkowych i wzrost poziomu fosforanów w surowicy. Fosfor odkłada się w kościach razem z wapniem, a małe dawki witaminy D są niewystarczające, by spowodować wzrost poziomu wapnia w surowicy poprzez poprawę jego wchłaniania w jelitach i mobilizację z kości. Prowadzi to do obniżenia stosunku Ca : P w surowicy krwi. Wzrost poziomu fosforu w surowicy może być też wynikiem obfitego dowozu fosforu w diecie, np. z mlekiem krowim, w którym poziom fosforu jest 7 razy wyższy niż w pokarmie kobiecym.

Wystąpieniu tężyczki w krzywicy sprzyjają również stany alkalozy metabolicznej i oddechowej, które zmniejszają stopień jonizacji wapnia. Objawy kliniczne. Wzmożona pobudliwość nerwowo-mięśniowa manifestuje się w tężyczce szeregiem nieprawidłowych odruchów, które stanowią zespół objawów tężyczki utajonej. Do nich należą: objaw Chwostka, Ibrahima-Lusta, Trousseau i Erba. Objaw Chwostka polega na szybkim skurczu mięśni twarzy po uderzeniu młoteczkiem w okolicy gałązki nerwu twarzowego, najlepiej poniżej łuku jarzmowego. Objaw Chwostka u dzieci powyżej 3 roku życia ma ograniczoną wartość rozpoznawczą.

Objaw Ibrahima polega na skurczu stopy z jej odwiedzeniem na zewnątrz i zgięciem grzbietowym po uderzeniu w okolicę nerwu strzałkowego poniżej główki kości strzałkowej. Objaw ten, w przeciwieństwie do objawu Chwostka, można wywołać również w czasie płaczu dziecka. Objaw Trousseau polega na kurczowym ustawieniu dłoni (w kształcie ręki położnika) po zastosowaniu przez 2-3 minuty ucisku na ramię. Siła ucisku powinna być tak duża, by spowodować anemizację dłoni. Wywołanie, objawu Trousseau w przypadkach tężyczki utajonej może niekiedy sprowokować wystąpienie napadu drgawek.

Objaw Erba polega na skurczu mięśni po zadziałaniu prądem galwanicznym na okolicę skóry, pod którą przebiega nerw ruchowy. Skurcz powstaje w chwili włączenia lub wyłączenia prądu i określany jest odpowiednio, jako: skurcz otwarcia anody, skurcz otwarcia katody, skurcz zamknięcia anody i skurcz zamknięcia katody. Skurcz otwarcia katody SOK (najczęściej stosowany objaw Erba) przy użyciu słabszego prądu niż 5 mA jest znamienny dla tężyczki u dzieci poniżej 5 roku. życia.

Do objawów tężyczki utajonej mogą się dołączyć objawy tężyczki jawnej. Najczęstszym objawem jawnej tężyczki są uogólnione drgawki. Drgawki mogą powtarzać się wielokrotnie w ciągu doby, zazwyczaj obejmują całe ciało i wyjątkowo tylko stanowią niebezpieczeństwo dla życia. Bezpośrednio po na-padzie drgawek nie udaje się na ogół wywołać objawów tężyczki utajonej. Drgawki występują tym częściej, im dziecko jest młodsze. Na drugim miejscu co do częstości wśród objawów jawnej tężyczki znajduje się kurcz dłoni i stóp (spasmus carpo-pedalis). Kurcz dłoni to ich charakterystyczne ustawienie w kształcie „ręki położnika", z przygięciem w stawach śródręczno-palcowych przy wyprostowanych paliczkach i zgiętych stawach nadgarstkowych. W kurczu stóp są one ustawione w zgięciu podeszwowym, czasem końsko-szpotawym. U starszych dzieci kurcze stóp i dłoni bywają bolesne. Jeżeli trwają dłużej, mogą prowadzić do powstania obrzęków na grzbiecie dłoni i stóp.

Trzecim objawem jawnej tężyczki jest kurcz głośni (laryngospasmus) wraz z rzadko występującym kurczem oskrzeli (bronchotetania) - jest to objaw naj-niebezpieczniejszy dla życia dziecka. Kurcz głośni polega na silnym kurczu mięśni krtani. Prowadzi to do znacznego zwężenia lub zamknięcia szpary głośni utrudniającego lub całkowicie uniemożliwiającego wdech. Przy utrudnionym wdechu powstaje charakterystyczne pianie, szczególnie wyraźne, gdy dziecko płacze lub jest niespokojne. Kurcz głośni występuje zwykle nagle i trwa różnie długo, dając objawy niedotlenienia: bladość, sinicę, czasami utratę przytomności. W niektórych przypadkach kurcz głośni może prowadzić do śmierci.