UWAGI METODOLOGICZNE

Zdrowie » UWAGI METODOLOGICZNE

Badanie narządów jamy brzusznej zaczyna się od badania brzucha. Robimy to oglądaniem, obmacywaniem, opukiwaniem i osłuchiwaniem. Te proste badania w razie potrzeby uzupełniamy badaniem per rectum, wziernikowaniem odbytnicy i badaniem radiologicznym.

Zarysy brzucha są prawidłowe, gdy w leżącej pozycji ciała nie wystaje on ponad poziom klatki piersiowej lub nie jest zapadnięty znacznie poniżej jej poziomu, gdy obie jego połowy -• prawa i lewa - są symetryczne, gdy powierzchni brzucha nie zniekształca większa perystaltyka żołądka czy jelit i gdy na powierzchni brzucha nie widać jakichś wystających tworów, np. przepuklin, a w skórze brzucha nie widać ostro zarysowanych naczyń żylnych. Gdy żyły te są widoczne i dobrze rozwinięte, najczęściej (ale nie zawsze) świadczą o zaburzeniach w krążeniu wrotnym.

Bardzo wiele danych o narządach jamy brzusznej można uzyskać dzięki palpacji brzucha. Bardziej napięte powłoki jakiegoś odcinka brzucha mówią o wzmożonej obronie mięśniowej lego miejsca (w związku z tym osłabienie lub brak odnośnego odruchu brzusznego). Krzywiczy brzuch może cechować duża wiotkość (brzuch żabi). Wiotkość prostych mięśni brzucha prowadzi do tzw. diastazy mięśni prostych, co jest nie tylko wyczuwalne, ale i widoczne, np. przy sadzaniu dziecka. Poprzez powłoki brzucha u zdrowego dziecka dają się łatwo wyczuwać: dolny brzeg wątroby i jej przednia powierzchnia, dolny biegun śledziony, kątnica i esica. W części przypadków dają się wymacać nerki - obie lub jedna z nich. Gdy pęcherz jest wypełniony i wystaje ponad spojenie łonowe, można go wymacać i nawet dość dokładnie obrysować jego kształt. W stanach patologicznych, gdy np. wątroba i śledziona są powiększone, w przypadkach megacolon, gdy w jamie brzusznej są obecne te czy inne guzy, badanie palpacyjne brzucha jest o wiele efektywniejsze, zwłaszcza gdy ma się możność je co pewien czas ponowić.

Przy opukiwaniu brzucha w warunkach zdrowia nad jelitami i żołądkiem słychać odgłos bębenkowy, przy czym dźwięczniejszy nad żołądkiem. W okolicach lędźwiowych odgłos opukowy jest również bębenkowy, aczkolwiek nie tak dźwięczny jak na przedniej powierzchni brzucha. Nad narządami miąższowymi odgłos opukowy jest mniej lub więcej przytłumiony. Większe stłumienia w obrębie brzucha wskazują na odchylenia od stanu prawidłowego. Tak samo ostrożnie należy traktować nadmierną dźwięczność odgłosu opukowego przedniej powierzchni brzucha, zwłaszcza gdy jest on duży. Badanie brzucha osłuchiwaniem należy do metod rutynowych. Najczęściej posiłkujemy się auskulatacją brzucha dla potwierdzenia podejrzanego stanu porażennego jelit, w przebiegu którego perystaltyka jelit ustaje, a ucho badającego stwierdza w brzuchu złowróżbną ciszę.

Badanie per rectum, wziernikowanie i badanie radiologiczne żołądka i jelit stanowią cenne uzupełnienie badania fizycznego brzucha. Przy badaniu odbytnicy - u dzieci do lat 3 lepiej jest korzystać zamiast z palca wskazującego z małego. Badanie per rectum jest specjalnie cenne przy ustalaniu rozpoznania zapalenia wyrostka robaczkowego, guzów zapalnych jamy otrzewnej, wgłobienia jelit, oraz przy kontroli przestrzeni Douglasa. W gruncie rzeczy jednak zasięg tego badania jest znacznie szerszy i powinno się z niego korzystać rutynowo zarówno w szpitalu, jak i w lecznictwie otwartym.

W ziernikowaniem odbytnicy można dokładnie obejrzeć błonę śluzową dolnego odcinka jelita grubego między innymi można w ten sposób ustalić obecność owrzodzeń, polipów, rozszerzonych żył hemoroidalnych, a nawet przyczepionych do śluzówki włosogłówek. Wziernikowanie odbytnicy w szpitalu dziecięcym powinno być badaniem przeprowadzanym bez żadnych trudności wszędzie tam, gdzie są ku temu wskazania. Badanie radiologiczne, jako bardzo specjalistyczne, nie wymaga osobnego omawiania. Marginesowo warto zaznaczyć, że zasięg tego badania w odniesieniu do narządów jamy brzusznej jest już olbrzymi i stale wzrasta. Wyżej wymienione badania mogą być w razie potrzeby uzupełnione badaniami biochemicznymi i biopsyjnymi.